PASTERNAK VE ORHAN PAMUK

0
111

Her sanatçı kendinden önce ya da zamanında yaşanan olaylar karşısında en az diğer insanlar kadar yorum yapma hakkına sahiptir. Özellikle sanatçıların genel geçer yargılardan farklı tavırları olması da doğaldır. Çünkü toplumlar çoğu kez, daha önce devamlılığı kurgulanmış gelenekleri sürdürme çabasında olabilir. Dünyada her şeyin eşit fırsatlarla paylaşılamadığı, hatta bazı yönetim biçimlerinin insanlara zarar verdiğine de tarih tanıklık eder. Toplumların bu tarihsel bilgilerini tarih kitaplarından olduğu kadar, değişik sanat eserlerinin yanı sıra, edebiyatlarından da öğrenebiliriz. Özellikle roman ve öyküler, toplumların alternatif tarihlerini oluştururlar.

Bunun en iyi örneklerinden biri: Dr Jivago adlı eserdir. Rus Edebiyatçı Pasternak,  bu eseriyle büyük tartışmalara neden olmuştur. Eser, Sovyet Devrimi sırasında geçen olayları farklı bir anlayışla ele almış, bu nedenle Komünist Parti’nin baskısıyla yüz yüze gelmiştir. Öyle ki yaşadığı yıllarda pek çok şiiri ve romandan bölümler yurt dışında yayımlanmasına rağmen kendi memleketinde Dr Jivago ancak 1988 de yayımlanabilmiş, şairlik hakları da uzun yıllar sonra iade edilmiştir.1958 den önce de pek çok kez ödüle layık görülmesine rağmen, Pasternek’a Nobel ödülü 1958 de verildi. Bir tek romanı olmasına karşın pek çok şiir kitabı olan Pasternak,’ın şiirleri Rus Edebiyatında önemli bir yere sahip. Ancak kendisiyle ilgili siyasi tartışmalar ve Dr Jivago’nun ünü, onun şair yönüyle değil de romanıyla ünlenmesine neden olmuştur.

Sanatçı ödül aldığı 25 ekim 1958 gününden iki gün sonra İsveç Akademisi’ne teşekkür ederek şöyle der: “Çok müteşekkirim, minnettar, onur duymuş, şaşkın, utanmış” “immensely  thankful, touched, proud, astonished, abashed.” [1]Ne yazık ki bu memnuniyeti uzun sürmez. Kendisine gelen baskılar nedeniyle ödülü reddetmek zorunda bırakılır. Ödülü reddetme nedeni de şöyledir: “Ait olduğum toplumdaki anlamını düşünerek, bana verilen bu hak edilmemiş ödülü reddetmek zorundayım. bu gönüllü geri çevirmemi memnuniyetsizlikle karşılamayınız.” [2]

Pasternak bu kadar gündemde olmasına, tanınmasına ve ülkesinde yüz yüze geldiği tartışmalar ve baskılara rağmen,  olayları kendisi için bir fırsat olarak kullanmamıştır. Ülkesi aleyhinde de konuşmamıştır. O dönemin Sovyetler Birliği Başkanı Kuruçev’e şöyle bir mektup yazar.

“Saygıdeğer Nikita Sergeviç, [3]

Şahsen size, Sovyetler Birliği Komünist Partsis Merkez Komitesi’ne ve Sovyet Hükümeti’ne başvuruyorum. Yoldaş Semiçastny’nın (dönemin KGB Başkanı) raporundan, hükümetinizin SSCB’den ayrılmam konusunda herhangi bir engel çıkarmayacağı izlenimini edindim. Bu benim için mümkün değildir. Rusya’ya hayatım ve işimle candan bağlıyım. Kaderimi ondan ayrı ve onun dışında düşünemem. Hatalarım ve yanılgılarım ne olursa olsun, Batı’da şahsımla ilgili olarak çığ gibi büyüyen siyasal bir kampanyanın odak noktası olabileceğimi tahmin bile edemezdim. Bunun bilincine vararak, Nobel Ödülü’nden feragat ettiğimi İsveç Akademisi’ne bildirdim. Vatanımdan ayrılmak, benim için, ölümden de beterdir, o yüzden şahsıma karşı böyle bir önlem almanızı rica ediyorum.”

Nobel ödülleri her ne kadar bir eser gösterilerek birine veriliyorsa da aslında bir ömür çizgisine de verildiği anlaşılıyor. Farklı seslere, barışa ve bazı değerler için mücadele etmiş bireyler kazanıyor. Ancak ünü kadar tartışmalara da yol açıyor.

Orhan Pamuk’un yazdığı romanların edebi yanları kadar, sosyolojik unsurları da tartışmaya açık. Bir kişinin tarihten yola çıkarak, kurgusunu ve konusunu süslemesi, ortaya çıkan eseri tarihsel roman; siyasi olaylardan yararlanması, o romanı siyasi roman haline getirmez. O zaman “Deli Yürek” vb . diziler de “siyasi dizi film” sayılmalı. Bu yazımın konusu da aslında bu değil. Bir ödül ya da alkışlanma karşısında iki farklı tavrı yansıtmak istedim.

Fırsatlar karşısında iki isim: Pasternak ve Orhan Pamuk. Yorum sizin.

 

[1] sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=pasternak

[2] sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=pasternak

[3] Dr. Jivago’nun 17. Bölümü,Boris Pasternak,Gendaş Kültür,2001 İstanbul

21 Aralık 2005 Çarşamba Anadolu gazetesi

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here